Catherine verloor haar uitkering als 'niet-toeleidbare' werkzoekende. 'Financieel is het een ramp.'
'Einde werkloosheidsuitkering? De volgende mag binnenkomen', roept de maatschappelijk werkster. Twee keer per week organiseert het Sociaal Huis in Mechelen zitdagen voor mensen van wie de werkloosheidsuitkering wordt stopgezet.
Donderdagochtend zitten er vier mensen in de wachtzaal. Een van hen is Mark, een 60-jarige man die tot voor kort vijftien uur per week als conciërge werkte in Mechelen. "Toen ik een brief kreeg waarin stond dat mijn uitkering zou worden stopgezet, dacht ik eerst dat het een vergissing was", zegt hij.
Mark woonde dertig jaar in de Verenigde Staten, waar hij verschillende administratieve jobs deed. Terug in België botste hij op een arbeidsmarkt die zijn buitenlands profiel moeilijk kon plaatsen. Ondanks zijn inzet en motivatie werd hij als 'niet-toeleidbaar' bestempeld — een term die zijn leven voorgoed zou veranderen.
Wat betekent 'niet-toeleidbaar'?
De term 'niet-toeleidbaar' duikt steeds vaker op in het debat over langdurig werklozen. Het gaat om mensen voor wie de VDAB — of haar regionale tegenhangers — geen geschikte begeleiding of opleiding meer voorziet. Ze zijn te ver verwijderd van de arbeidsmarkt, zo luidt de redenering.
Maar voor de betrokkenen zelf betekent dit label iets anders: het einde van hun uitkering, en een vrije val richting armoede. Catherine, een vijftigjarige vrouw uit de buurt, verloor haar uitkering nadat ze drie jaar lang in begeleiding was geweest. "Ik heb alles geprobeerd. Ik ben naar elke afspraak gegaan, elke opleiding gevolgd die ze me aanboden. En dan dit."
"Financieel is het een ramp. Ik weet niet hoe ik volgende maand mijn huur ga betalen."
Een systeem dat vastloopt
Wat dit verhaal illustreert, is een structureel probleem in het activeringsbeleid: het systeem is ingericht op mensen die relatief dicht bij de arbeidsmarkt staan. Voor mensen met een complexe combinatie van drempels — gezondheid, schulden, sociale isolatie, woonproblemen — biedt het weinig houvast.
Maatschappelijk werkers op het terrein signaleren al jaren dat de kloof tussen 'activering' en 'daadwerkelijke re-integratie' te groot is. "We werken met mensen, niet met dossiers", zegt één van hen. "Maar het systeem denkt in dossiers."
Mensen zoals Catherine zijn precies de doelgroep die Pylova voor ogen heeft. Niet activering om de activering, maar een traject dat vertrekt vanuit de mens — zijn context, zijn tempo, zijn mogelijkheden. Een 'niet-toeleidbare' werkzoekende bestaat voor Pylova niet: er bestaat enkel iemand wiens context nog niet goed in kaart is gebracht.
Een andere aanpak is mogelijk
Verschillende organisaties en onderzoekers pleiten voor een meer contextuele benadering. In plaats van mensen te beoordelen op hun afstand tot de arbeidsmarkt, zou men moeten kijken naar wat werk voor hen haalbaar en betekenisvol maakt.
Dat vraagt tijd, geduld en samenwerking tussen welzijn, werk en sociale zekerheid. Maar bovenal vraagt het een bereidheid om mensen te zien als meer dan hun dossier.