Drempels die mensen van werk weerhouden in kaart gebracht
België bengelt onderaan de Europese ranglijst als het over de werkzaamheidsgraad gaat. Maar waarom krijgen we zo moeilijk inactieven aan de slag? Een nieuw onderzoek van UGent brengt de belangrijkste drempels in beeld.
Het is een mantra dat binnen de regering-De Wever wel vaker wordt herhaald: willen we de toekomst van onze sociale zekerheid op lange termijn veiligstellen, dan moet de werkzaamheidsgraad omhoog. De onderzoeksgroep UGent@work boog zich eerder al over die problematiek en kwam tot de vaststelling dat de sleutel daarvoor bij de grote groep inactieven ligt.
Die inactieven zijn een grote groep mensen die niet aan de slag zijn, maar — anders dan werklozen — ook niet actief op zoek zijn naar werk. Ze staan als het ware aan de zijlijn van de arbeidsmarkt. De redenen daarvoor zijn divers en vaak complex: gezondheidsproblemen, zorgtaken, gebrek aan opleiding of gewoonweg een gevoel dat werk voor hen niet haalbaar is.
Drempels zijn divers en stapelen zich op
Wat het onderzoek van UGent@work duidelijk maakt, is dat de drempels zelden enkelvoudig zijn. Mensen kampen vaak met een combinatie van factoren die elkaar versterken. Een gezondheidsprobleem leidt tot isolement, isolement vermindert motivatie, verminderde motivatie maakt de stap naar werk nog groter.
Enkele van de meest voorkomende drempels die in het onderzoek naar voren komen:
- Gezondheidsproblemen — zowel fysiek als mentaal, waaronder burn-out, depressie en chronische aandoeningen
- Zorgtaken — voor kinderen, ouders of andere familieleden die moeilijk te combineren zijn met een job
- Financiële drempels — wanneer werken financieel nauwelijks loont door het verlies van uitkeringen en extra kosten
- Gebrek aan kwalificaties — of het gevoel dat de eigen vaardigheden niet aansluiten bij de vraag op de arbeidsmarkt
- Psychologische barrières — zoals angst voor mislukking, gebrek aan zelfvertrouwen of negatieve ervaringen uit het verleden
Context is alles
Een belangrijk inzicht uit het onderzoek is dat de context waarin iemand leeft en werkt cruciaal is. Iemand met een gezondheidsprobleem kan wél aan het werk als de werkomgeving voldoende flexibel en ondersteunend is. Iemand met zorgtaken kan wél participeren als er voldoende kinderopvang beschikbaar is.
Dit sluit naadloos aan bij de visie van Pylova: duurzame matches beginnen niet bij vacatures, maar bij mensen, hun context en hun waarden. Pas wanneer werk echt aansluit bij wie iemand vandaag is, wordt re-integratie duurzaam.
Dit onderzoek bevestigt wat Pylova in de praktijk ziet: de weg naar werk is voor veel mensen geen rechte lijn. Contextuele matching — waarbij rekening gehouden wordt met de volledige situatie van een persoon — is niet alleen menselijker, maar ook effectiever.
Aanbevelingen
De onderzoekers pleiten voor een aanpak die vertrekt vanuit de individuele situatie van de inactieve persoon, in plaats van generieke activeringsmaatregelen. Dit vraagt samenwerking tussen verschillende beleidsdomeinen: werk, welzijn, gezin en onderwijs.
Bovendien benadrukken ze het belang van werkgevers die bereid zijn om mensen een kans te geven, ook al voldoen ze niet aan het klassieke profiel. Mensgericht werkgeverschap is daarbij geen luxe, maar een noodzaak.